دکتر ترابی روان‌پزشک و روان‌درمانگر تحلیلی

روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک

نویسنده: غلامرضا ترابی پاریزی
روان‌درمانی شناختی رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک

در این نوشته با مطالب زیر آشنا می‌شوید:

مقدمه

اگر تصمیم دارید برای درمان اختلال پانیک روان‌درمانی را انتخاب کنید، ممکن است این سؤال برایتان پیش بیاید که چه گزینه‌های دارید؟ روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک یکی از بهترین گزینه‌ها است. اما انواع مختلفی از روان‌درمانی وجود دارد که به رویکرد و پیشینه آموزشی روان‌درمانگر بستگی شما دارد. برای آشنایی با درمان دارویی اختلال پانیک و اصول کلی درمان، مقاله درمان اختلال پانیک را مطالعه کنید.

روان‌درمانی روان‌پویشی متمرکز بر پانیک (PFPP) یکی از این گزینه‌ها است که نشان داده شده است در درمان اختلال پانیک مؤثر است. یکی دیگر از روان‌درمانی‌های موثر، که اغلب به عنوان محبوب‌ترین نوع درمان برای اختلالات اضطرابی در نظر گرفته می‌شود روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) است.

درمان حساسیت‌زدایی از طریق حرکت چشم و پردازش مجدد (EMDR) گزینه دیگری است که می‌تواند در درمان اختلال پانیک مؤثر باشد. EMDR اغلب در درمان اختلال استرس پس‌از‌سانحه (PTSD) استفاده می‌شود. محققان پیشنهاد می‌کنند که EMDR به همان دلایلی که برای PTSD مفید است می‌تواند برای اختلال پانیک نیزمفید باشد زیرا اختلال پانیک اغلب شامل خاطرات چالش‌برانگیز و حملات وحشت پریشان‌کننده است .

متخصصانی که اختلال پانیک را درمان می‌کنند، اغلب روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) را به ‌دلیل اثربخشی ثابت ‌شده، تمرکز بر روی اهداف مشخص و نتایج سریع آن، به سایر اشکال درمان ترجیح می‌دهند. تحقیقات متفاوت، هماهنگ با هم نشان می‌دهند که روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) به طور مداوم در درمان اختلال پانیک مؤثرتر از روان‌درمانی روان‌پویشی متمرکز‌بر‌وحشت (PFPP) و همچنین تمرین آرام‌سازی کاربردی (ART) است.

در زیر رویکرد روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) شرح داده شده و توضیح می‌دهد که چگونه از آن برای درمان اختلال پانیک، حملات وحشت و آگورافوبیا استفاده می‌شود.

روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) چیست؟

روان‌درمانی شناختی-رفتاری یا به‌اختصار روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT)، نوعی روان‌درمانی است که در درمان بیماری‌های روانی به کار می‌رود. مفاهیم اساسی روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) بر این ایده استوار است که افکار، احساسات و برداشت‌های فرد بر اعمال و رفتارهای او تأثیر می‌گذارد.

با توجه به اصول روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT)، ممکن است شخص نتواند همیشه محیط زندگی خود را تغییر دهد، اما می‌تواند نحوه درک و عمل به فراز و نشیب‌های زندگی را انتخاب کند.

روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) به تغییر تفکر معیوب یا منفی یک فرد و به تغییر رفتارهای ناسالم او کمک می‌کند. از روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) در حال حاضر برای درمان اختلالات متعدد روان‎پزشکی، از جمله اختلال افسردگی اساسی، فوبیاها، اختلال استرس پس از‌سانحه (PTSD) و اعتیاد استفاده می‌شود.

همچنین مشخص شده است که روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) یک گزینه درمانی مؤثر برای برخی از بیماری‌های پزشکی، مانند سندرم روده‌ تحریک‌پذیر (IBS)، فیبرومیالژیا و خستگی مزمن است.

تحقیقات همچنین نشان داده است که روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) از طریق اینترنت به اندازه روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) حضوری موثر است. این می‌تواند به ویژه در درمان اختلال پانیک مفید باشد زیرا ممکن است به افراد کمک کند احساس کنند که درمان در دسترس‌تر و راحت‌تر است.

روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک

یکی از اهداف اصلی روان‌درمان شناختی-رفتاری (CBT) کمک به مراجع برای غلبه بر الگوهای تفکر منفی است تا بتواند انتخاب‌های بهتری در اعمال و رفتارهای خود داشته باشد. به طور کلی، افراد مبتلا به اختلال پانیک بیشتر از سایر افراد مستعد افکار منفی و باورهای خود شکست‌دهنده هستند که می‌تواند منجر به کاهش عزت‌ نفس و افزایش اضطراب شود.

شیوه تفکر نگران و منفی اغلب با حملات وحشت‌زدگی همراه است که خود نشانه اصلی اختلال پانیک است.

حملات پانیک اغلب از طریق ترکیبی از علائم جسمی و شناختی تجربه می‌شود. علائم جسمی معمولی شامل تنگی نفس، تپش قلب، درد قفسه سینه و تعریق بیش از حد است. این علائم اغلب ترسناک تلقی می‌شوند و می‌توانند منجر به افکار ناراحت کننده مانند ترس از دست دادن کنترل، دیوانه شدن یا مردن شوند.

ترس‌های مرتبط با حملات پانیک می‌توانند آنقدر شدید شوند که بر رفتارهای فرد تأثیر منفی بگذارند. به عنوان مثال ، ممکن است فرد هنگام رانندگی یا در مقابل افراد دیگر از حمله بترسد (افکار). سپس فرد از رانندگی یا قرار گرفتن در مناطق شلوغ (رفتارها) خودداری می‌کند.

چنین رفتارهایی منجر به یک وضعیت جداگانه به نام آگورافوبیا می‌شود. با آگورافوبیا، افکار ترسناک به مرور زمان تثبیت می‌شوند و رفتارهای اجتنابی فقط به تقویت این ترس‌ها کمک می‌کنند.

روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) می‌تواند به افراد مبتلا به اختلال پانیک و/یا آگورافوبیا در ایجاد راه‌هایی برای مدیریت علامت‌هایشان کمک کند. یک فرد ممکن است نتواند زمان حمله پانیک را کنترل کند، اما می‌تواند یاد بگیرد که چگونه به‌طور‌موثر با علائم خود مقابله کند.روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) به مراجع در دستیابی به تغییر پایدار از طریق یک فرآیند دو‌بخشی کمک می‌کند.

فرایند روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک

افکار منفی را بشناسید و جایگزین کنید.
درمانگر روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) ابتدا به مراجع کمک می‌کند تا شناخت‌ها یا الگوهای فکری منفی خود را شناسایی کند. به عنوان مثال، ممکن است به فرد دستور داده شود تا در مورد اینکه چگونه خود را درک می‌کند، دنیا را می‌بیند، یا در طول یک حمله پانیک چه احساسی دارد، فکر کند. فرد با تمرکز بر فرآیند فکری خود، می‌‌تواند الگوهای فکری معمول خود و چگونگی تأثیر آن بر رفتارهایش را بشناسد.
تمرین و تمرین
درمانگر ممکن است از طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها و تمرین‌ها برای کمک به مراجع برای آگاهی از افکار منفی خود و جایگزینی آنها با روش‌های سالم‌تر تفکر، استفاده کند. علاوه بر این، اغلب تکالیف خانگی بین جلسات داده می‌شوند تا به مراجع در شناسایی و حذف مداوم تفکر معیوب کمک کنند.
تمرینات نوشتاری
تمرینات نوشتاری می‌تواند راهی قدرتمند برای غلبه بر الگوهای تفکر معیوب باشد. این تمرینات ممکن است برای افزایش آگاهی و جایگزینی افکار منفی استفاده شوند. برخی از تمرینات نوشتاری رایج روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) شامل نوشتن در دفتر خاطرات، نگهداری دفترچه سپاسگزاری، استفاده از جملات تاکیدی و نگهداری یک دفترچه یادداشت حملات پانیک است.
ایجاد مهارت و تغییرات رفتاری
مرحله بعدی روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) شامل ایجاد استراتژی‌های مقابله‌ای سالم برای تغییر رفتارهای ناسازگارانه است. در طی این مرحله، مراجع یاد می‌گیرد که مهارت‌هایی را برای کمک به کاهش استرس، مدیریت اضطراب و عبور از حملات پانیک یاد بگیرد. این مهارت‌ها ممکن است در جلسه تمرین شوند، اما مهم است که مراجع رفتارهای جدید را در خارج از جلسات درمان نیز تمرین کند.
حساسیت‌زدایی
حساسیت‌زدایی یک تکنیک رایج روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) است که برای کمک به مراجع برای غلبه بر رفتارهای اجتنابی استفاده می‌شود. از طریق حساسیت‌زدایی سیستماتیک، درمانگر روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) به‌تدریج مراجع را در معرض محرک‌های تولید کننده اضطراب قرار می‌دهد و در عین حال به او نحوه مدیریت اضطراب ایجاد شده را آموزش می‌دهد. فرد به آرامی در موقعیت‌هایی که ترس بیشتری ایجاد می‌کنند قرار داده می‌شود و به موازات این در ایجاد راه‌های جدیدی برای مقابله با علائم پانیک پیشرفت می‌کند.
آرام‌سازی
همچنین به بیمار تکنیک‌های آرام‌سازی برای کمک به حفظ آرامش در شرایط اضطراب‌آور، آموخته می‌شود. این مهارت‌ها به مدیریت ترس‌ها، کاهش ضربان قلب، کاهش تنش و بهبود مهارت‌های حل مسئله کمک می‌کنند. برخی از تکنیک‌های آرام‌سازی رایج عبارتند از تمرینات تنفس عمیق، آرام‌سازی پیشرونده عضلانی (PMR)، یوگا و مدیتیشن.

منبع

سؤالات رایج و متداول در مورد روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک

در این قسمت سعی شده است تا در مورد رایج‌ترین سؤالاتی که بیماران در مورد روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) اختلال پانیک می‌پرسند صحبت شود. این پاسخ‌ها هدف آموزشی داشته و نمی‌توانند جایگزین ویزیت و معاینه‌ی جامع روان‌پزشکی باشند. برای پاسخ دقیق به این سؤالات به معاینه و شرح حال کامل نیاز داریم.

روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک چگونه می‌تواند به حملات پانیک کمک کند؟
CBTبه افراد کمک می‌کند تا با شناسایی و تغییر الگوهای فکری منفی و رفتارهایی که منجر به حملات پانیک می‌شوند، راهبردهایی برای کنترل بهتر پیدا کنند.
روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک چقدر مؤثر است؟
CBTیکی از مؤثرترین روش‌های درمانی برای اختلال پانیک محسوب می‌شود و بسیاری از افراد پس از دریافت این درمان بهبود قابل توجهی را تجربه می‌کنند.
مدت زمان درمان روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک چقدر است؟
درمان معمولاً بین 12 تا 20 جلسه طول می‌کشد، که بستگی به شدت اختلال و پیشرفت فرد دارد. ممکن است بیمار به جلسات یادآور و تکمیلی نیاز داشته باشد. بیمارانی که دارای اختلالات همزمان علاوه بر پانیک هستند مانند افسردگی ، اختلال وسواسی جبری و … ممکن است به جلسات بیشتری نیاز داشته باشند. همچنین افرادی که دچار اختلالات مصرف مواد و یا اختلالات شخصیتی هستند ممکن است به درمان‌های طولانی مدت نیاز داشته باشند.
آیا روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک را می‌توان با دارو ترکیب کرد؟
بله، CBT برای اختلال پانیک را می‌توان به همراه دارو برای درمان اختلال پانیک استفاده کرد، هرچند که بسیاری از افراد تنها با CBT به نتایج مطلوب می‌رسند. افراد می‌توانند درمان ترکیبی را از همان ابتدا آغاز کنند. به‌ویژه در افرادی که شدت علایم بالایی دارند. برای اطلاعات بیشتر این مقاله را مطالعه کنید.
درمان مواجهه‌ای در روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک چیست؟
درمان مواجهه‌ای شامل مواجهه تدریجی با موقعیت‌ها، تصورهای ذهنی، حس‌ها یا افکاری است که می‌تواند حملات پانیک را در فرد ایجاد کنند، تا از اجتناب جلوگیری شود و حساسیت‌زدایی انجام گیرد. به ایت ترتیب که با مواجهه به عامل استرس‌آور علایم حمله پانیک ایجاد شده و بعد به فرد آموزش داده می‌شود تا با تکنیک‌هایی مانند آرام‌سازی حمله را کنترل کند.
آیا روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک عوارض جانبی دارد؟
بر خلاف داروها، CBT برای اختلال پانیک عوارض فیزیکی ندارد، اما ممکن است در هنگام مواجهه با ترس‌ها، به صورت موقت حس ناخوشایندی را ایجاد کند.
آیا روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک را می‌توان به صورت آنلاین انجام داد؟
بله، برنامه‌های CBT برای اختلال پانیک آنلاین و جلسات مجازی موجود هستند و می‌توانند برای درمان اختلال پانیک مؤثر باشند.
برای پیدا کردن یک درمانگر روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک چه نکاتی را باید در نظر گرفت؟
باید یک درمانگر مجاز که در درمان اختلالات اضطرابی و تکنیک‌های روان‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای اختلال پانیک تجربه دارد را انتخاب کنید. این افراد می‌توانند روان‌پزشک یا روانشناسان بالینی باشند. پس از ویزیت توسط دکتر ترابی در صورتی که این درمان را انتخاب کنید ایشان درمانگر مناسبی را برای شما درنظر خواهند گرفت.
افکار ناکارآمد در پانیک به چه معنا هستند؟
افکار ناکارآمد شامل باورهای منفی و غیرواقعی هستند که معمولاً در زمان حملات پانیک فعال می‌شوند، مانند تفکر اینکه فرد در حال سکته قلبی یا مرگ یا از دست دادن کنترل است. این افکار می‌توانند شدت حملات را افزایش دهند.
باورهای بنیادین چه تأثیری در اختلال پانیک دارند؟
باورهای بنیادین افکار عمیق و پایه‌ای هستند که افراد درباره خود و جهان دارند. در اختلال پانیک، این باورها ممکن است شامل احساس آسیب‌پذیری بیش‌ازحد یا ناتوانی در کنترل شرایط , و اینکه دنیا جای خطرناکی است باشند و به شدت علائم کمک کنند.